2περιστέρια να’ ρθουνε να φέρουνε ευχές 0 λοι σας να γιορτάσετε με γέλια και χαρές. 1 όμορφο ξεκίνημα να έχει η χρονιά 6 χιλιάδες όνειρα να βγουν αληθινά.
Τα «Κάλαντα» της Πρωτοχρονιάς έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Λίγοι ίσως γνωρίζουν όλο το περιεχόμενό τους και ακόμα λιγότεροι την προέλευσή τους. Είναι βέβαιο ότι στο Άσμα που ακούγεται σήμερα στις γειτονιές είναι ενσωματωμένα τουλάχιστον τέσσερα «Άσματα Αγερμού» που μάλλον ανάγονται στη Βυζαντινή εποχή.
Η πρώτη ενότητα είναι μια τυπική ευχή να είναι καλή η Πρωτομηνιά και η είσοδος του Νέου Έτους: Αρχιμηνιά κι Αρχιχρονιά κι αρχή - Καλός μας χρόνος
Η επόμενη ενότητα όπως φαίνεται προέρχεται από την «Λόγια» Παράδοση. Κάποιος Διδάσκαλος (ή ιερέας) δίδαξε στους μαθητές του την μεγάλη «Δεσποτική Εορτή» της «Περιτομής του Χριστού» : Ο Χριστός με το Αιγυπτιακό - Σημιτικό Έθιμο της Περιτομής οκτώ ημέρες μετά την γέννησή του «βγαίνει να γνωρίσει τον κόσμο και γίνεται αποδεκτός από τους συμπατριώτες του» :
Αρχή που βγήκεν ο Χριστός Άγιος και Πνευματικός στην γήν να περπατήσει και να μας καλοκαρδίσει Από την Λόγια Παράδοση φαίνεται να προέρχεται και η τρίτη ενότητα που αναφέρεται στην μνήμη του Μεγάλου Βασιλείου. Είναι πιθανό μάλιστα να σχετίζεται με τον Αρέθα Επίσκοπο Καισαρείας και με την προσπάθεια να μορφωθούν οι πληθυσμοί της Μ. Ασίας τον 10ο αι. μΧ. (Προβάλλεται ο Μέγας Βασίλειος ως φορέας της παιδείας - που προτρέπει τους γονείς να μορφώνουν τα παιδιά τους. Προβάλλεται επίσης η ιερή τέχνη του καλλιγράφου που πάντα στην Βυζαντινή εικονογραφία κρατά ειλητάριο («χαρτί»), Κάλαμο («πέννα») και «Καλαμάριον» (μελανοδοχείο) :
Άγιος Βασίλης έρχεται από την Καισαρεία. Βαστάει πέννα και χαρτί χαρτί και καλαμάρι [με] Το καλαμάρι έγραφε και [με] το χαρτί ομίλει. ......... Και στο ραβδί του ακούμπησε να πει το Αλφαβητάρι...
Όμως στους στίχους του πρωτοχρονιάτικου άσματος παρεμβάλλονται άλλοι στίχοι που φαινομενικά δεν «δένουν». Για παράδειγμα τι θα πει «Αρχιμηνιά - κι αρχιχρονιά - ψηλή μου δενδρολιβανιά»!! Ή τί θα πει «χαρτί και καλαμάρι - δες κι εμέ το παληκάρι»!!! Αν και είναι παράξενες για εμάς οι φράσεις αυτές, είναι πολύ απλή η προέλευσή τους. Ιδού η παράξενη και χαριτωμένη ιστορία αυτών των στίχων που παρεμβάλλονται: Για την τελική διαμόρφωση του άσματος που γνωρίζουμε σήμερα, έπαιξαν ρόλο «Καλανδιστές» που αυτοσχεδίαζαν. Μάλιστα από τον 13ο αι - όταν οι «Καντάδες» ήταν της μόδας (και ήταν δύσκολο στους νέους χαμηλών τάξεων να πλησιάζουν και να συζητούν με «αρχοντοπούλες») κάποιος τολμηρός νέος ενώ έψαλλε τα Κάλαντα στο πρόπυλο ενός αρχοντικού,, σκέφτηκε να στείλει «μήνυμα» στην νέα που κρυμμένη τον άκουγε απ' «τα ψηλά τα παραθύρια» και φαινομενικά έκανε πως δεν τον καταδέχεται. Ο νέος χρησιμοποιεί ωραίες εκφράσεις και έξυπνα κοσμητικά επίθετα για να κολακεύσει την νέα. Τόσο η τόλμη όσο και η τέχνη του νέου να συνδυάζει στίχους, μας επιτρέπει να υποθέσουμε με επιφύλαξη ότι πρόκειται για μορφωμένο νέο (ίσως Επτανήσιο) της εποχής της Φραγκοκρατίας. Ας προσέξουμε την αυτοσχέδια προσθήκη : Προσφωνεί την νέα στο μπαλκόνι
«Ψηλή μου δεντρολιβανιά» «[μοιάζεις με] εκκλησιά μετ' Άγιο θόλος» Και συνεχίζει ανακατεύοντας τις παρακάτω φράσεις στο Άσμα της Πρωτοχρονιάς :
«Για δεν μας καταδέχεσαι;;» «Συ είσαι Αρχόντισσα Κυρία». «Ζαχαρο - καρδιο - ζύμωτη, Δες και εμέ το παληκάρι!!» «Βασιλικέ μου κατιφέ» «Άσπρε μου, χρυσέ μου ήλιε!!!»
Σήμερα πολλοί είναι εκείνοι που μη γνωρίζοντας ψάλλουν λάθος τα Πρωτοχρονιάτικα Κάλαντα σε σημείο να μην βγαίνει νόημα : Ο Μέγας Βασίλειος εμφανίζεται να «μην μας καταδέχεται!!!!» ενώ η Καισάρεια «είναι αρχόντισσα Κυρία»(;;;;;).
Οι καλικάντζαροι είναι μια παλιά παράδοση στην πατρίδα μας. Και σε κάθε τόπο και πιο πολύ στα χωριά, υπάρχουν χίλιοι θρύλοι και έθιμα γύρω από αυτούς. Εμφανίζονται κάθε Χριστούγεννα.
Μερικοί λένε ότι είναι πνεύματα, άλλα καλά και άλλα κακά. Άλλοι πάλι πιστεύουν ότι είναι παράξενα όντα, μαλλιαρά και ότι τρυπώνουν στα σπίτια από τις καμινάδες. Τις νύκτες πηγαίνουν και κλέβουν τα φαγητά που βρίσκουν και… πιο πολύ τα σύκα γιατί τους αρέσουν πολύ. Έρχονται την παραμονή των Χριστουγέννων και… ζουν ανάμεσά μας 12 ημέρες: την 25,26,27, 28,29,30 και 31 Δεκεμβρίου, την 1,2, 3,4, 5 Ιανουαρίου και φεύγουν των Φώτων. Αρχηγός τους είναι ο Μαντρακούκος, που είναι κουτσός κι άγριος και ο πιο επικίνδυνος απ' όλη την ομάδα. Ακολουθεί ο Μαγάρας, με την τεράστια κοιλιά του, ο οποίος μαγαρίζει όλα τα φαγητά και τα γλυκά. Επίσης έρχεται ο Κωλοβελόνης, που είναι αδύνατος και σουβλερός σα μακαρόνι και περνά από κλειδαρότρυπες και χαραμάδες. Άλλος είναι ο Κοψαχείλης με τεράστια κοφτερά δόντια, που κρέμονται από το στόμα του. Κανένας δεν μοιάζει με τον άλλο και έχει ο καθένας το κουσούρι του.
Οι καλικάντζαροι έχουν ονόματα σύμφωνα με τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά τους.
Πιο συγκεκριμένα:
1) ΜΑΛΑΓΑΝΑΣ Ο Μαλαγάνας θέλει πολύ προσοχή γιατί ξεγελάει τα παιδιά με γλυκόλογα και έτσι καταφέρνει να τους παίρνει τα γλυκά 2) ΤΡΙΚΛΟΠΟΔΗΣ Ο Τρικλοπόδης έχει χταποδίσιο χέρι που το χώνει παντού και σκουντουφλάνε πάνω του οι άνθρωποι. Του αρέσει πολύ να μπερδεύει τις κλωστές από το πλεχτό της γιαγιάς. 3) ΠΛΑΝΗΤΑΡΟΣ Ο Πλανήταρος πλανεύει τους ανθρώπους γιατί μπορεί να μεταμορφώνεται σε ζώο ή σε κουβάρι. 4) ΜΑΛΑΠΕΡΔΑΣ Του Μαλαπέρδα του αρέσει να κατουράει και στα φαγητά την ώρα που μαγειρεύονται. Γι’ αυτό όσες νοικοκυρές τον ξέρουν φροντίζουν να κλείνουν καλά το καπάκι της κατσαρόλας τους. 5) ΜΑΓΑΡΑΣ Ο Μαγάρας έχει μια κοιλιά σαν τούμπανο και αφήνει βρομερά αέρια πάνω στα φαγητά των ανθρώπων. 6) ΜΑΝΤΡΑΚΟΥΚΟΣ Αυτός ο αρχικαλικάντζαρος την ημέρα κρύβεται στις μάντρες και τη νύχτα βγαίνει και πειράζει τις γυναίκες που περπατούν στο δρόμο. Είναι κοντόχοντρος, τραγοπόδαρος, καραφλός, ασχημομούρης, πιο πολύ απ’ τους άλλους και πολύ επικίνδυνος. 7) ΚΑΤΑΧΑΝΑΣ Ο Καταχανάς τρώει διαρκώς και τα πάντα. Ρεύεται και βρωμάει απαίσια. 8) ΠΕΡΙΔΡΟΜΟΣ Ο Περίδρομος είναι ο άλλος φαταούλας της παρέας. 9) ΚΟΥΛΟΧΕΡΗΣ Ο Κουλοχέρης είναι σαραβαλιασμένος, μ’ ένα χέρι κοντό κι ένα μακρύ κι όλο μπερδεύεται και πέφτει κάτω. 10) ΠΑΡΩΡΙΤΗΣ Ο Παρωρίτης έχει μύτη σαν προβοσκίδα και πολύ μαλακή. Εμφανίζεται λίγη ώρα πριν λαλήσει ο πετεινός, αξημέρωτα κι έχει μανία να παίρνει τις φωνές των ανθρώπων. 11) ΓΟΥΡΛΟΣ Ο Γουρλός έχει τα μάτια του τεράστια σαν αυγά και πεταμένα έξω. Φυσικά δεν του ξεφεύγει τίποτα. 12) ΚΟΨΟΜΕΣΙΤΗΣ Ο Κοψομεσίτης είναι κουτσός και καμπούρης και πιο πολύ απ’ όλους τους άλλους καλικάντζαρους του αρέσουν οι τηγανίτες με το μέλι. 13) ΣΤΡΑΒΟΛΑΙΜΗΣ Το χαρακτηριστικό του Στραβολαίμη είναι ότι στριφογυρνάει διαρκώς σα σβούρα το κεφάλι του. 14) ΚΟΨΑΧΕΙΛΗΣ Του Κοψαχείλη τα δόντια είναι τεράστια και κρέμονται έξω από τα χείλη του. Του αρέσει να κοροϊδεύει τους παπάδες και γι αυτό φορά συνήθως ένα ψεύτικο καλυμμαύκι. 15) ΚΩΛΟΒΕΛΟΝΗΣ Ο Κωλοβελόνης είναι μακρύς σαν μακαρόνι κι έτσι μπορεί εύκολα να περνάει από τις κλειδαρότρυπες κι από τις τρύπες του κόσκινου. Είναι ιδιαίτερα σβέλτος και γρήγορος στις κινήσεις του. Λένε πως ίσως ο Κωλοβελόνης να έχει ουρά που καταλήγει σε βέλος. 16) ΒΑΤΡΑΚΟΥΚΟΣ Ο Βατρακούκος είναι θεόρατος και ολόιδιος βάτραχος. 17) ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΔΑΡΟΣ Η μεγαλειότητά του είναι φαλακρός και κασιδιάρης κι έχει ένα κατσικίσιο ποδάρι. Είναι κακορίζικος, ελεεινός και γρουσούζης. Όπου βάλει το κατσικίσιο του ποδάρι φέρνει καταστροφή. 18) ΠΑΓΑΝΟΣ Η αφεντιά του είναι κουτσός. Λένε μάλιστα πως τον κούτσανε μια κλωτσιά από το γαϊδούρι της Μάρως, μιας χωριατοπούλας που την κυνηγούσε κάποτε ο Παγανός για να την κάνει γυναίκα του, αλλά αυτή κρύφτηκε στα σακιά με το αλεύρι που είχε φορτωμένα στο γαϊδούρι της και κατάφερε να του ξεφύγει. Ο Παγανός έτρεξε μανιασμένος κοντά στο γαϊδούρι και την έψαχνε. Το ζωντανό τότε τρόμαξε τόσο πολύ που άρχισε να κλωτσάει. Μια δυνατή φαίνεται πως έφαγε ο Παγανός και σακατεύτηκε. Ο Παγανός λατρεύει τη στάχτη και γι’ αυτό τρυπώνει από τις καμινάδες. Φοβάται όμως πιο πολύ απ’ όλους τους Καλικάντζαρους τη φωτιά και γι’ αυτό οι νοικοκύρηδες φροντίζουν να μη σβήσει κατά τη διάρκεια του δωδεκαήμερου. Ρίχνουν μάλιστα και αλάτι που κάνει θόρυβο όταν πέσει στη φωτιά, για να τον τρομάξουν ακόμα περισσότερο, όπως αναφέρει το strange.
Τα… τρολ Μορφές σαν αυτές των καλικαντζάρων υπάρχουν σε όλους σχεδόν τους λαούς του κόσμου. Πιο γνωστά είναι τα Νορβηγικά τρολ. Τρολ ονομάζονται τρομακτικά όντα της Νορβηγικής μυθολογίας που πολλές φορές χαρακτηρίζονται και ως ανθρωποφάγα. Τα τελευταία χρόνια ο όρος τρολ χρησιμοποιείται για τους χρήστες του διαδικτύου, που όπως οι καλικάντζαροι, μπαίνουν σε ένα θέμα, μια συζήτηση, μια άποψη για να την καταστρέψουν προσβάλλοντας με κάθε τρόπο τον συντάκτης της.
Ακολουθεί "Η ΑΓΕΛΑΣΤΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ" με τους υπέροχους Χάρι και Πάνο Κατσιμίχα.
Η ημέρα της Πρωτοχρονιάς πλησιάζει και οι περισσότεροι έχουμε αρχίσει να ψάχνουμε δώρα για τους αγαπημένους μας. Τα παιδιά περιμένουν αυτήν τη μέρα με μεγάλη ανυπομονησία και ενθουσιασμό. Ψάχνουν το δώρο που θα ζητήσουν, κοιτούν τις βιτρίνες, συζητούν με φίλους και συγγενείς, γράφουν γράμματα στον Άγιο Βασίλη....
Παραδοσιακά, τις μέρες των γιορτών, σε πολλές χώρες του κόσμου γίνεται ανταλλαγή δώρων. Στη χώρα μας έχει επικρατήσει τα δώρα να τα φέρνει ο Άγιος Βασίλης την Πρωτοχρονιά, σε άλλες χώρες τόσο ο δωρητής όσο και η μέρα μπορεί να διαφέρουν, π.χ. στην Ουγγαρία στις 6 Δεκεμβρίου ο Άγιος Νικόλας βάζει καραμέλες στις μπότες των παιδιών, στην Ιταλία στις 6 Ιανουαρίου η «Μπεφάνα», μια γριά μάγισσα, βάζει γλυκά μέσα σε κάλτσες που έχουν ετοιμάσει τα ίδια τα παιδιά ειδικά για εκείνη, στις Σκανδιναβικές χώρες στις 21 Δεκεμβρίου, ο Νίσε, ένα μικροκαμωμένο ξωτικό με πολύχρωμα ρούχα και μακριά γενειάδα φέρνει δώρα και προστατεύει τα παιδιά, στην Ισλανδία έχουν 13 Άγιους Βασίληδες!
Στη χριστιανική παράδοση οι τρεις μάγοι έφεραν δώρα στον Ιησού, χρυσό, σμύρνα και λιβάνι. Τα δώρα αυτά θεωρούνται συμβολικά, ο χρυσός ως δώρο αξίας, το λιβάνι ως δώρο για την προστασία του πνεύματος και η σμύρνα ως δώρο για την προστασία του σώματος.
Ο συμβολισμός των δώρων που κάνουμε στα παιδιά φαίνεται να έχει χαθεί στις μέρες μας. Πολλές φορές τα παιδιά απογοητεύονται και παραπονιούνται, παρά την προσπάθεια του γονιού να βρει το καταλληλότερο δώρο. Συχνά εστιάζουν στην ποσότητα και στο κόστος του δώρου και όχι στη χειρονομία και τη διάθεση για προσφορά.
Όταν θα αποφασίσουμε να κάνουμε ένα δώρο σε κάποιο παιδί θα πρέπει να αναρωτηθούμε εάν το κριτήριό μας είναι να δώσουμε χαρά στο παιδί ή αν απλώς προσπαθούμε να καλύψουμε συναισθηματικά κενά μέσω της απόκτησης υλικών αγαθών, πχ. «Θέλω να καταλάβει πόσο το αγαπάω», «Θέλω να μη νιώθει μειονεκτικά σε σχέση με τα άλλα παιδιά», «Θέλω να είναι χαρούμενο». Αγοράζοντας κάτι πολύ ακριβό ή μεγάλες ποσότητες αντικειμένων, πολλοί πιστεύουν ότι με αυτό τον τρόπο ευχαριστούν περισσότερο το παιδί. Στην πραγματικότητα, όμως, δίνοντας πολλά δώρα στα παιδιά, δημιουργούμε πολλά προβλήματα. Ένα από αυτά είναι η έλλειψη ευγνωμοσύνης. Το παιδί μαθαίνει να αναμένει δώρα συγκεκριμένης ποσότητας ή κόστους με αποτέλεσμα να γίνεται απαιτητικό και να μην εκτιμά αυτά που λαμβάνει. Άλλο ένα πρόβλημα που μπορεί να προκύψει είναι η ανταγωνιστικότητα. Προσπαθώντας να δώσουμε σε ένα παιδί το μεγαλύτερο ή το πιο ακριβό δώρο, στέλνουμε ένα επικίνδυνο μήνυμα, ότι η αγάπη μετριέται με το μέγεθος ή τη γενναιοδωρία του δώρου που δίνουμε. Ακόμη ένα πρόβλημα όταν δίνουμε πολλά δώρα είναι η υπερδιέγερση. Οι έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν μπορούν να απασχοληθούν με ένα αντικείμενο τη φορά. Τα πολλά παιχνίδια δεν επιτρέπουν στα παιδιά να αφοσιωθούν, να εστιάσουν και να εμπεδώσουν τα ερεθίσματα που δέχονται.
Πολλές οικογένειες αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα στις μέρες μας. Η οικονομική κρίση προκαλεί αρνητικά συναισθήματα στο γονιό λόγω της αδυναμίας του να προσφέρει στα παιδιά του τα υλικά αγαθά που επιθυμούν. Είναι σημαντικό να απενοχοποιηθούν οι γονείς και να καταλάβουν ότι αυτό που χρειάζονται τα παιδιά είναι αγάπη και όχι αντικείμενα. Μόνο έτσι θα μπορέσουν να περάσουν και στα παιδιά τους το σημαντικότερο μήνυμα των γιορτών, τη συντροφικότητα, την προσφορά και την καλοσύνη.
Ας αναλογιστούμε λοιπόν τι έχει σημασία για εμάς, τι βρίσκεται κάτω από το έλατο ή ποιοι θα βρίσκονται γύρω από αυτό; Από την επιστημονική ομάδα του Χαμόγελου του Παιδιού
Στα πλαίσια του μαθήματος της Οικιακής Οικονομίας Α και Β Γυμνασίου δημιουργήσαμε ένα ηλεκτρονικό βιβλίο με θέμα "Χριστουγεννιάτικα Έθιμα από όλη την Ελλάδα και την Κύπρο". Κάντε κλικ πάνω στην εικόνα για να το δείτε.
